Suchy lód czy wkłady chłodzące – co lepiej zabezpiecza mrożoną żywność podczas transportu?

Jeżeli mrożona ryba, mięso albo gotowe danie ma dotrzeć do odbiorcy nadal w temperaturze około –18°C, zwykły niebieski wkład chłodzący z lodówki turystycznej nie jest odpowiednikiem suchego lodu. To najważniejsza rzecz, którą trzeba ustalić jeszcze przed wyborem opakowania. Standardowe wkłady żelowe pracują zwykle w okolicy temperatury topnienia wody, natomiast suchy lód ma temperaturę sublimacji około –78,5°C. Pomiędzy tymi rozwiązaniami jest więc ogromna różnica.

Jest jeszcze trzecia opcja: specjalistyczne wkłady PCM przeznaczone do zakresu około –18°C. To właśnie z nimi warto porównywać suchy lód w profesjonalnym transporcie mrożonek.

W praktyce nie wygrywa rozwiązanie „najzimniejsze”, lecz takie, które przy konkretnej izolacji, masie produktu, temperaturze początkowej i czasie transportu utrzyma wymaganą temperaturę bez stworzenia dodatkowego problemu. Suchy lód zapewnia duży zapas chłodu, ale sublimuje, wymaga wentylacji i odpowiedniego obchodzenia się. Wkłady są prostsze operacyjnie, lecz muszą być właściwie dobrane i wcześniej przygotowane.

Suchy lód daje największy zapas chłodu, ale nie wybacza błędów w pakowaniu

Suchy lód to stały dwutlenek węgla, który zamiast roztapiać się przechodzi bezpośrednio w gaz. Proces ten nazywa się sublimacją. Temperatura powierzchni suchego lodu wynosi około –78,5°C, dlatego przy odpowiedniej ilości i dobrej izolacji może utrzymywać mrożoną żywność w temperaturze znacznie niższej niż zwykły wkład chłodzący.

To jego największa przewaga w przesyłkach trwających kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin.

Przykład z praktyki: firma wysyła 8 kg mrożonych filetów rybnych kurierem z Gdańska do klienta pod Krakowem. Towar wychodzi z magazynu w temperaturze około –20°C. Paczka może spędzić w sortowniach i samochodach dostawczych 24–30 godzin, a latem temperatura otoczenia może przekraczać 30°C. W takim scenariuszu kilka standardowych wkładów żelowych jest słabym zabezpieczeniem. Dużo rozsądniejsze jest zastosowanie dobrze dopasowanego boxu izolacyjnego i odpowiednio policzonej ilości suchego lodu.

Nie oznacza to jednak, że wystarczy wsypać kilka kilogramów granulatu do przypadkowego pudełka.

O czasie działania decydują przede wszystkim:

• grubość i jakość izolacji,

• stosunek masy żywności do wolnej przestrzeni w pudełku,

• temperatura produktu podczas pakowania,

• temperatura otoczenia,

• czas transportu,

• liczba otwarć opakowania,

• forma suchego lodu.

Granulat o małej średnicy ma dużą powierzchnię i sublimuje szybciej. Większe granulki albo bloki zazwyczaj utrzymują się dłużej. Jeśli przesyłka ma wytrzymać długi transport, gonienie za najmniejszym granulatem nie ma większego sensu.

W sprzedaży detalicznej w Polsce suchy lód kosztuje obecnie najczęściej około 8–12 zł za kilogram, chociaż przy zamówieniach hurtowych stawka może być wyraźnie niższa. Do tego dochodzi pojemnik izolacyjny. Prosty styrobox może kosztować kilkadziesiąt złotych, profesjonalne opakowanie wielowarstwowe znacznie więcej.

Koszt samego chłodziwa jest jednak tylko częścią rachunku. Suchy lód znika nawet wtedy, gdy paczka jeszcze nie została wysłana. Nie warto więc kupować go kilka dni wcześniej i liczyć, że zadeklarowana masa będzie dostępna w chwili pakowania.

Problem numer dwa jest poważniejszy: powstający podczas sublimacji CO₂ musi mieć możliwość wydostania się z opakowania. Nie wolno szczelnie zamknąć suchego lodu w hermetycznym pojemniku, bo wzrost ciśnienia może uszkodzić opakowanie. W transporcie większych ilości dochodzą również wymagania dotyczące oznakowania i wentylacji przestrzeni ładunkowej.

Suchy lód ma sens przede wszystkim wtedy, gdy:

• mrożonki muszą pozostać w temperaturze około –18°C lub niższej,

• trasa jest długa albo nieprzewidywalna,

• przesyłka może spędzić noc w sortowni,

• transport odbywa się bez aktywnego agregatu chłodniczego,

• opakowanie zostało wcześniej sprawdzone w rzeczywistych warunkach.

Nie jest natomiast dobrym wyborem „z automatu”. Przy kilkudziesięciominutowym przewozie mrożonek pomiędzy dwoma magazynami dokładanie suchego lodu do dobrze izolowanego pojemnika może być zwyczajnie niepotrzebne. Zwiększa koszt, komplikuje procedurę i wymaga dodatkowych zasad bezpieczeństwa.

Trzeba również uważać na produkty wrażliwe na bardzo niską temperaturę. Bezpośrednie zetknięcie suchego lodu z częścią produktów albo opakowaniami może powodować lokalne przemrożenie, kruchość materiału lub uszkodzenia. Suchy lód powinien być elementem zaprojektowanego systemu chłodzenia, a nie przypadkową warstwą wrzuconą między opakowania.

Wkład chłodzący ma sens tylko wtedy, gdy wiadomo, w jakiej temperaturze rzeczywiście pracuje

Hasło „wkład chłodzący” jest zdradliwe. Pod jedną nazwą sprzedawane są produkty przeznaczone do bardzo różnych zastosowań.

Najprostszy wkład do lodówki turystycznej za kilka lub kilkanaście złotych służy głównie do utrzymywania produktów schłodzonych, nie głęboko zamrożonych. Jeżeli jego materiał zmiennofazowy pracuje w okolicy 0°C, to po pewnym czasie będzie stabilizował temperaturę właśnie w tych okolicach. Dla sera, napojów albo warzyw może być wystarczający. Dla towaru, który ma przez całą drogę pozostawać w pobliżu –18°C, już nie.

Dlatego przed zakupem trzeba sprawdzić nie kolor wkładu, lecz jego temperaturę przemiany fazowej.

Profesjonalne wkłady PCM mogą być projektowane między innymi dla zakresów:

• około +2 do +8°C,

• około 0°C,

• około –18°C,

• jeszcze niższych temperatur stosowanych w specjalistycznym transporcie.

Wkład PCM dla mrożonek wykorzystuje materiał, który pochłania dużą ilość energii podczas przemiany fazowej w określonym zakresie temperatur. Dzięki temu może przez pewien czas ograniczać wzrost temperatury zawartości pudełka w pobliżu wartości projektowej.

Przykład: lokalny producent cateringu dietetycznego przewozi zamrożone porcje z zakładu do punktu przeładunkowego oddalonego o 40 km. Transport trwa 60–90 minut, a pojemniki wracają codziennie do zakładu. W takiej sytuacji wielorazowy PCM –18°C może być bardziej praktyczny od suchego lodu. Nie sublimuje, nie trzeba zamawiać świeżej partii przed każdą trasą i po przewozie wraca do zamrażania.

To rozwiązanie ma jednak własną pułapkę. Wkład musi zostać prawidłowo skondycjonowany, czyli zamrożony zgodnie z wymaganiami producenta. Włożenie go do zamrażarki na godzinę przed wysyłką nie gwarantuje, że cała masa osiągnęła wymaganą temperaturę.

Przy grubych wkładach pełne przygotowanie może wymagać wielu godzin. W zastosowaniach profesjonalnych trzeba więc zaplanować:

• odpowiednią liczbę wkładów w rotacji,

• miejsce w zamrażarkach,

• czas pełnego zamrożenia,

• sposób układania wkładów w boxie,

• kontrolę stanu obudowy.

To ostatnie jest często lekceważone. Wkład wielokrotnego użytku działa dobrze do momentu, gdy jego zgrzew albo obudowa zostaną uszkodzone. W intensywnej logistyce pojemniki spadają, są dociskane paletami i wracają brudne. Wkład, który wygląda dobrze na zdjęciu katalogowym, po kilkudziesięciu cyklach może być porysowany lub nieszczelny.

Ceny również pokazują różnicę między produktami konsumenckimi a profesjonalnymi. Zwykły wkład turystyczny kosztuje często około 5–30 zł, natomiast specjalistyczny wkład PCM do transportu mrożonego może kosztować od kilkudziesięciu złotych za sztukę przy większych zamówieniach do ponad 100 zł przy zakupie detalicznym. Wydatek jest wyższy na początku, ale przy zamkniętym obiegu pojemników można rozłożyć go na wiele transportów.

Wkłady PCM mają szczególnie dużo sensu, gdy transport jest powtarzalny i kontrolowany. Jeśli box jedzie codziennie tą samą trasą i wraca do magazynu, inwestycję można policzyć na cykl. Przy jednorazowej wysyłce kurierskiej na drugi koniec Polski sytuacja wygląda inaczej, bo odzyskanie wkładów może kosztować więcej niż samo chłodziwo.

O wyniku częściej decyduje box i czas transportu niż nazwa chłodziwa

Porównanie samego suchego lodu i wkładów bez uwzględnienia opakowania prowadzi do złych wniosków. Źródło chłodu nie naprawi słabej izolacji.

Jeżeli 10 kg mrożonej żywności trafia do cienkiego kartonu wyłożonego kilkumilimetrową matą, energia cieplna z otoczenia zacznie szybko przenikać do środka. Dodanie kolejnego kilograma chłodziwa trochę wydłuży czas ochrony, ale nie usunie przyczyny problemu.

Znacznie lepszy wynik daje ograniczenie dopływu ciepła. Dlatego w profesjonalnym pakowaniu stosuje się między innymi:

• pojemniki EPS lub EPP,

• panele izolacyjne,

• wielowarstwowe wkłady termiczne,

• możliwie małą pustą przestrzeń w opakowaniu,

• dopasowany układ chłodziwa wokół produktu.

Przykład dobrze pokazuje skalę problemu. Ta sama paczka z 5 kg mrożonek może zachowywać się zupełnie inaczej w boxie z cienką ścianką niż w opakowaniu z kilkucentymetrową izolacją. Nie da się więc wiarygodnie odpowiedzieć na pytanie „ile kilogramów suchego lodu potrzeba na 24 godziny” bez informacji o wymiarach opakowania, temperaturze otoczenia i parametrach izolacji.

Profesjonalna firma nie ustala dawki wyłącznie na podstawie masy produktu. Robi próbę.

Najprostsza sensowna procedura wygląda tak:

1. Produkty schładza się do rzeczywistej temperatury wysyłkowej, np. –20°C.

2. Pakuje się dokładnie taki zestaw, jaki ma później trafić do klienta.

3. Do środka trafia rejestrator temperatury.

4. Zamknięty box pozostawia się przez planowany czas transportu z dodatkowym marginesem.

5. Test wykonuje się w warunkach odpowiadających trudnemu scenariuszowi, a nie w chłodnym magazynie.

6. Po zakończeniu analizuje się nie tylko temperaturę powietrza, lecz przede wszystkim zachowanie produktu.

Przy wysyłce 24-godzinnej rozsądnie jest testować konfigurację przez dłuższy okres, np. 30–36 godzin, ponieważ dostawa kurierska nie zawsze kończy się zgodnie z planem. Jeszcze większy margines jest potrzebny przed weekendem lub świętem, kiedy jednodniowe opóźnienie potrafi zamienić transport 24-godzinny w 48-godzinny.

W polskich i europejskich realiach istotne są również wymagania dotyczące temperatury mrożonej żywności. Dla wielu produktów głęboko mrożonych punktem odniesienia jest –18°C, natomiast w umowie ATP dla poszczególnych grup produktów występują także inne wartości, np. –20°C dla lodów. Nie należy więc przyjmować jednej temperatury dla każdego rodzaju towaru.

Tu pojawia się praktyczne kryterium wyboru:

Suchy lód wybieraj, gdy potrzebujesz dużego zapasu chłodu, przesyłka jest jednorazowa, trasa długa, a czas dostawy trudny do kontrolowania.

PCM –18°C wybieraj wtedy, gdy transport jest powtarzalny, boxy i wkłady wracają do nadawcy, a proces kondycjonowania można kontrolować.

Zwykłe wkłady żelowe około 0°C traktuj jako rozwiązanie do żywności schłodzonej albo bardzo krótkiego transportu dobrze zamrożonego produktu, ale nie jako pełnoprawne zabezpieczenie długiej wysyłki mrożonek.

Trzeba też uwzględnić logistykę ostatniego kilometra. Paczka może przez większość trasy znajdować się w chłodnym magazynie, a potem przez trzy godziny jeździć w nagrzanym samochodzie kurierskim. To właśnie ostatnia część transportu często jest trudniejsza niż przejazd między sortowniami.

Z tego powodu większy zapas chłodziwa nie zawsze jest najlepszą inwestycją. Najpierw opłaca się poprawić izolację, wypełnienie wolnej przestrzeni oraz temperaturę produktu podczas pakowania. Dopiero później zwiększać ilość suchego lodu czy liczbę wkładów.

Więcej informacji na: https://paczkazmorza.pl

FAQ

Czy suchy lód można położyć bezpośrednio na mrożonej żywności?
Lepiej stosować warstwę oddzielającą i rozwiązanie zgodne z konstrukcją opakowania. Temperatura około –78,5°C może miejscowo bardzo mocno wychłodzić produkt lub uszkodzić niektóre materiały opakowaniowe. Jeśli chłodziwo może kontaktować się z żywnością, musi również spełniać odpowiednie wymagania dla takiego zastosowania.

Ile suchego lodu potrzeba na 24 godziny transportu?
Nie ma jednej poprawnej wartości w kilogramach. Ilość zależy od wymiarów boxu, parametrów izolacji, masy produktu, temperatury startowej i temperatury otoczenia. Konfigurację trzeba sprawdzić testem z rejestratorem temperatury. Zasada „1 kg lodu na X kg produktu” bez danych o opakowaniu jest zbyt uproszczona.

Czy zwykłe wkłady z lodówki turystycznej utrzymają mrożonki w –18°C?
Zwykle nie są do tego projektowane. Typowy wkład żelowy pracujący w pobliżu 0°C może spowolnić rozmrażanie, ale nie powinien być traktowany jak źródło chłodu utrzymujące –18°C. Do mrożonek należy szukać wkładów PCM z temperaturą przemiany około –18°C.

Co jest tańsze: suchy lód czy PCM?
Przy jednorazowej wysyłce częściej korzystniejszy jest suchy lód, który detalicznie kosztuje w Polsce mniej więcej 8–12 zł/kg. PCM jest droższy w zakupie, ale nadaje się do wielokrotnego wykorzystania. Przy regularnej trasie i zwrotnych opakowaniach koszt jednego cyklu może więc być niższy.

Czy paczkę z suchym lodem można szczelnie zamknąć?
Nie wolno zamykać suchego lodu w całkowicie hermetycznym pojemniku. Podczas sublimacji powstaje gazowy CO₂, a jego gromadzenie się powoduje wzrost ciśnienia. Konstrukcja opakowania musi umożliwiać bezpieczne odprowadzenie gazu.

Czy kurier zawsze przyjmie paczkę z suchym lodem?
Nie należy tego zakładać. Operatorzy mogą stosować własne wymagania dotyczące rodzaju przesyłki, ilości suchego lodu, oznaczeń i sposobu pakowania. Warunki konkretnego przewoźnika trzeba sprawdzić przed przygotowaniem wysyłki, a nie dopiero przy odbiorze paczki.

Czy więcej suchego lodu zawsze oznacza bezpieczniejszą przesyłkę?
Nie. Jeśli opakowanie jest źle izolowane, dokładanie chłodziwa przede wszystkim podnosi koszt i masę paczki. W pierwszej kolejności trzeba ograniczyć napływ ciepła, dopiero później dobrać zapas chłodniczy.

Pierwsza decyzja powinna więc dotyczyć nie rodzaju wkładu, ale temperatury, którą produkt musi zachować przy odbiorze, oraz najdłuższego realnego czasu transportu. Następnie trzeba wybrać box i przeprowadzić test temperaturowy całego zestawu. Jeżeli paczka z rzeczywistym towarem nie utrzymuje wymaganej temperatury przez czas dostawy plus bezpieczny margines, najpierw popraw izolację i układ pakowania. Dopiero później zwiększaj ilość chłodziwa. To usuwa najczęstszy i najdroższy błąd: próby ratowania źle zaprojektowanej paczki kolejnymi kilogramami suchego lodu.